Nocny atak paniki – dlaczego pojawia się podczas snu?

Nocny atak paniki może obudzić Cię nagle w środku nocy. Serce wali jak oszalałe. Jesteś zlany potem. Trzęsą Ci się ręce, trudno złapać oddech, a ciało zachowuje się tak, jakby właśnie wydarzyło się coś strasznego. Tylko że… przecież spałeś. Nie było stresującej rozmowy. Ani nie stałeś w kolejce. Nie prowadziłeś samochodu. Nie analizowałeś swoich objawów. Jeszcze chwilę temu byłeś pogrążony we śnie.

Z tego powodu nocny atak paniki potrafi być tak przerażający. Bierze Cię z zaskoczenia w pidżamce 🫠 Gdy atak paniki pojawia się w dzień, zwykle próbujemy znaleźć jego przyczynę: stres, trudną sytuację, jakąś myśl, miejsce, zmęczenie.

Ale co zrobić z atakiem paniki, który wybudza Cię ze snu? Skąd bierze się panika, skoro w momencie jej rozpoczęcia nawet świadomie o niczym nie myślisz? Odpowiedź na to pytanie udowadnia, że reakcja lękowa nie musi zaczynać się od świadomej myśli.

 

Czym jest nocny atak paniki?

Nocny atak paniki to nagły epizod intensywnego lęku, który pojawia się podczas snu i prowadzi do wybudzenia. Możesz obudzić się z bardzo silnymi objawami fizycznymi, takimi jak:

• przyspieszone bicie lub kołatanie serca,
• uczucie duszności,
• ucisk albo dyskomfort w klatce piersiowej,
• drżenie ciała,
• potliwość,
• dreszcze albo uderzenia gorąca,
• zawroty głowy,
• nudności,
• mrowienie lub drętwienie,
• poczucie nierealności.

Do tego może pojawić się bardzo silne poczucie zagrożenia: strach przed utratą kontroli, omdleniem, chorobą albo śmiercią. Ja wybudzałam się ze szczękającymi ze strachu zębami, zlana potem, z krzykiem. Zupełnie jakbym właśnie śniła o tym, że ktoś goni mnie z siekierą po ciemnym lesie.

Charakterystyczne jest właśnie to, że nie kładziesz się do łóżka, myśląc: „O nie, chyba zaczyna się atak paniki”. Możesz zasnąć zupełnie normalnie, a później obudzić się już w trakcie reakcji alarmowej organizmu.

 

Dlaczego można dostać ataku paniki podczas snu?

To jedno z pytań, które najbardziej nurtują osoby doświadczające nocnych ataków paniki: „Jak mogłam dostać ataku, skoro spałam?”. A przecież do uruchomienia reakcji alarmowej organizmu nie jest potrzebna świadoma myśl: „Teraz będę się bać”. Twój organizm pracuje również wtedy, kiedy śpisz. Zmienia się rytm oddychania, tętno, napięcie mięśni i aktywność autonomicznego układu nerwowego. W ciągu nocy przechodzimy przez kolejne fazy snu i zachodzą w nas normalne zmiany fizjologiczne. Jeżeli jednak układ alarmowy stał się bardzo wyczulony na sygnały płynące z ciała, określone odczucie może zostać potraktowane jak informacja o zagrożeniu.

Organizm reaguje. Pojawia się pobudzenie. Budzisz się. Czujesz mocno bijące serce. I dopiero wtedy świadoma część Ciebie próbuje zrozumieć, co się wydarzyło.

„Dlaczego tak bije mi serce?”.

„Dlaczego nie mogę złapać oddechu?”.

„Coś się dzieje”.

„A jeśli to nie jest atak paniki?”.

I reakcja alarmowa dostaje kolejne paliwo.

 

Nocny atak paniki dobrze pokazuje, czym naprawdę jest błędne koło lęku

Często myślimy o lęku w bardzo prosty sposób:

straszna myśl → strach → objawy fizyczne.

Tymczasem kolejność może być zupełnie inna:

odczucie w ciele → interpretacja zagrożenia → lęk → jeszcze silniejsze odczucia w ciele.

Przykład?

Budzisz się z przyspieszonym tętnem.

Zauważasz je.

Myślisz: „Dlaczego moje serce tak bije?”

Zaczynasz się bać.

Układ współczulny zostaje jeszcze mocniej pobudzony.

Serce przyspiesza.

A Ty dostajesz kolejny „dowód”:

„Wiedziałam. Coś jest nie tak”.

I właśnie powstało błędne koło.

 

Sama budziłam się z atakiem paniki

Nocne ataki paniki znam nie tylko z teorii. Kiedy sama zmagałam się z zaburzeniami lękowymi, ataki zaczęły pojawiać się również podczas snu. W pierwszej części „Trików na ataki paniki” opisałam to tak:

 

 

 

Pamiętam również chowanie głowy pod poduszkę, nakrywanie się kołdrą, tak żeby nie wystawał nawet mały paluszek i ten ogromny strach, mimo że obiektywnie wokół mnie nie działo się nic niebezpiecznego.

Nocne ataki bardzo dobrze pokazują, dlaczego zdanie: „Masz ataki paniki, bo za dużo myślisz” jest ogromnym uproszczeniem. Przecież spałam XD. Przecież kurwa spałam!!!!!! A mimo to mój organizm potrafił uruchomić alarm rodem z Hiroszima Nagasaki.

Dziś od 18 lat nie mam zaburzeń lękowych ani ataków paniki i patrzę na tamte noce zupełnie inaczej. Wtedy przede wszystkim bałam się tego, co robi moje ciało. Nie rozumiałam jeszcze mechanizmu, który za tym stoi. I właśnie drogę od przerażenia objawami do coraz lepszego rozumienia mechanizmu paniki opisuję w „Trikach na ataki paniki 1”. Sama marzyłam o takiej książce, gdy lęk rządził moim życiem.

[Zobacz „Triki na ataki paniki 1” →]

 

Dlaczego nocny atak paniki może pojawić się „bez powodu”?

To, że nie potrafisz wskazać bezpośredniej przyczyny ataku, nie oznacza, że organizm zrobił coś kompletnie przypadkowego. W zaburzeniach lękowych problemem może być między innymi zwiększona czujność na sygnały związane z potencjalnym zagrożeniem. Jeżeli przez długi czas boisz się określonych doznań – mocniejszego bicia serca, zmiany oddechu, zawrotów głowy, uczucia gorąca czy napięcia – zaczynają one nabierać szczególnego znaczenia.

W dzień może wyglądać to tak:

„Czy dobrze mi się oddycha?”

„Dlaczego zakręciło mi się w głowie?”

„Jakie mam tętno?”

„Czy to normalne?”

W nocy świadomie tego nie robisz.

Ale ciało nadal funkcjonuje, a mechanizmy odpowiedzialne za reagowanie na potencjalne zagrożenie nie wyłączają się wraz z lampką nocną (a szkoda!). Dlatego nocny atak paniki może sprawiać wrażenie, jakby przyszedł kompletnie znikąd.

 

Czy stres z całego dnia może mieć znaczenie?

Tak, ponieważ organizm nie działa jak przełącznik światła. Zawsze powtarzam, że na dobry sen pracuje się za dnia. Nie jest tak, że o 22:30 zamykasz laptop, kładziesz się do łóżka i całe pobudzenie związane z poprzednimi kilkunastoma godzinami natychmiast znika. Długotrwały stres, napięcie, niewyspanie czy życie w ciągłej gotowości mogą wpływać na poziom pobudzenia organizmu. Dlatego czasami atak pojawia się właśnie wtedy, kiedy człowiek mówi:

„Ale przecież teraz wreszcie byłam spokojna!”

Świadome poczucie spokoju i stan pobudzenia całego organizmu nie zawsze są dokładnie tym samym.

 

Nocny atak paniki a lęk przed zaśnięciem

Warto mieć na uwadze, że nocny atak paniki wybudza Cię ze snu. Natomiast po kilku takich doświadczeniach może rozwinąć się lęk przed kolejnym atakiem. I wtedy problem zaczyna się jeszcze przed zaśnięciem.

Kładziesz się do łóżka i myślisz:

„A jeśli znowu się obudzę?”

„Czy moje serce bije normalnie?”

„Dlaczego dzisiaj jakoś dziwnie oddycham?”

„Może lepiej jeszcze nie zasypiać?”

Zaczynasz nasłuchiwać własnego ciała.

Uruchamia się jeden z najważniejszych mechanizmów podtrzymujących zaburzenia lękowe: lęk przed lękiem.

Nie boisz się już tylko samego objawu. Zaczynasz bać się możliwości, że objaw może się pojawić.

 

Dlaczego sprawdzanie ciała może podtrzymywać problem?

Jeżeli obudzisz się w nocy z mocno bijącym sercem, naturalnym odruchem może być:

zmierzenie tętna,

sprawdzenie ciśnienia,

sprawdzenie saturacji,

kontrolowanie oddechu,

szukanie objawów w Google.

Pomiar może przynieść chwilową ulgę.

„Dobra. Wszystko jest w normie.”

Tylko że za chwilę może pojawić się kolejna myśl:

„Ale może źle zmierzyłam?”

Albo:

„A jeśli za pięć minut będzie gorzej?”

I sprawdzasz ponownie.

Wtedy bardzo łatwo powstaje schemat:

objaw → lęk → sprawdzenie → chwilowa ulga → kolejny objaw → kolejne sprawdzenie.

W ten sposób mózg może uczyć się nie:

„To odczucie nie jest dla mnie zagrożeniem”,

ale:

„Kiedy pojawia się to odczucie, muszę natychmiast coś zrobić, żeby upewnić się, że jestem bezpieczna”.

To ogromna różnica. O tym jak odczarować ten mechanizm uczę na grupowych spotkaniach online Punkt Kontrolny i webinarach.

 

Dlaczego po nocnym ataku paniki zaczynam googlować objawy?

Bo mózg chce pewności. Budzisz się o trzeciej nad ranem z kołataniem serca i wpisujesz:

„kołatanie serca podczas snu”.

Potem:

„budzenie się z dusznością”.

Potem:

„zawał podczas snu objawy”.

A godzinę później znasz już czternaście chorób, o których o 22:00 nie miałaś pojęcia.

I zamiast spać, analizujesz.

Problem polega na tym, że googlowanie często daje tylko krótkotrwałe uspokojenie. Znajdujesz informację, która Cię uspokaja. Po chwili jednak przychodzi:

„No tak, ale u mnie było trochę inaczej…”

I szukasz dalej.

Dlatego warto obserwować nie tylko:

„Jakie mam objawy?”

ale również:

„Co robię za każdym razem, kiedy się ich boję?”.

 

Czy nocny atak paniki jest niebezpieczny?

Atak paniki może dawać bardzo intensywne i nieprzyjemne objawy. Wynikają one z uruchomienia reakcji alarmowej organizmu. Jednocześnie nie należy automatycznie zakładać, że każdy objaw pojawiający się w nocy jest atakiem paniki. Jeżeli dolegliwości pojawiają się po raz pierwszy, są nietypowe, wyraźnie różnią się od wcześniejszych epizodów albo istnieją inne powody do niepokoju, należy skonsultować je z lekarzem. Ostre objawy, takie jak silny lub nietypowy ból w klatce piersiowej, utrata przytomności czy nasilona duszność, wymagają odpowiedniej oceny medycznej.

To ważne również z innego powodu. Można wykonać potrzebną diagnostykę i jednocześnie nie wpaść później w pułapkę niekończącego się poszukiwania stuprocentowej pewności. Jeżeli lekarze nie znajdują przyczyny somatycznej, a Ty nadal codziennie obserwujesz ciało i zastanawiasz się, czy tym razem jednak czegoś nie przeoczono, warto przyjrzeć się również mechanizmowi lęku. Ja za każdym razem myślałam, że mam zawał 😁. Za każdym jednym.

 

Co zrobić, jeśli nocne ataki paniki się powtarzają?

Temu zagadnieniu poświęciłam już osobny tekst „Ataki paniki w nocy – objawy i co robić?”. Jeśli szukasz przede wszystkim konkretnych sposobów postępowania podczas nocnego ataku, przeczytaj go tutaj:

[Ataki paniki w nocy – objawy i co robić →]

 

To, co dzieje się pomiędzy atakami, jest równie ważne jak sam atak

Nocny atak paniki może trwać stosunkowo krótko. Ale jego konsekwencje mogą ciągnąć się przez cały następny dzień.

„Czy dzisiaj znowu się wydarzy?”.

„Może nie powinnam spać sama?”.

„Zostawię zapalone światło?”

„Przed snem sprawdzę ciśnienie?”.

„Może nie będę dzisiaj ćwiczyć, żeby nie obciążać serca?”.

I nagle pojedynczy atak zaczyna wpływać na kolejne godziny życia. Dlatego w pracy nad zaburzeniami lękowymi ważne jest nie tylko pytanie: „Jak zatrzymać atak?”

ale również: „Czego nauczył się mój mózg po tym ataku i co robię teraz, żeby nie dopuścić do następnego?”. To właśnie tutaj często ukrywa się mechanizm, który podtrzymuje błędne koło.

 

Nocny atak paniki nie oznacza, że cofasz się do punktu wyjścia

Jeżeli doświadczasz ataków paniki, bardzo łatwo oceniać swoje postępy według jednego kryterium: „Czy dzisiaj miałem lęk?”

Jak nie – dobry dzień.

Miałem lęk – katastrofa.

Tymczasem znacznie ważniejsze może być inne pytanie: „Jak zareagowałem, kiedy lęk się pojawił?”.

Czy natychmiast zacząłem uciekać? Przez godzinę sprawdzałem ciało? Potrzebowałem kolejnych zapewnień, że nic mi nie jest? Czy może pozwoliłem reakcji organizmu opaść bez wykonywania całego zestawu zachowań zabezpieczających?

To właśnie takie doświadczenia mogą stopniowo zmieniać sposób, w jaki reagujesz na własny lęk. To właśnie dzięki zmianie moich reakcji udało mi się wyzdrowieć z zaburzeń lękowych bez konieczności zażywania leków.

 

Dlaczego zrozumienie nocnego ataku paniki jest tak ważne?

Gdy nie rozumiesz, co robi Twój organizm, każdy objaw staje się tajemnicą. A tajemnica bardzo łatwo zamienia się w zagrożenie. Kiedy zaczynasz rozumieć mechanizm, możesz spojrzeć na niego inaczej:

„Obudziłem się z reakcją alarmową. To jest bardzo nieprzyjemne. Ale nie muszę interpretować każdego sygnału z mojego ciała jako katastrofy”.

I właśnie dlatego na Niepanikuj oraz w swoich książkach tak dużo piszę o mechanizmach lęku od strony praktycznej. Chcę, żebyś coraz lepiej rozumiał, dlaczego właściwie tak bardzo się go boisz.

 

Jeżeli chcesz pójść dalej, przeczytaj również:

[Nerwica lękowa – przyczyny. Skąd naprawdę bierze się lęk? →]

A jeśli chcesz poznać moją własną drogę i metody, które zbierałam podczas wychodzenia z ataków paniki, znajdziesz je w serii „Triki na ataki paniki”.